Czytaj więcej"/> Drukuj
Józef Piłsudski
Józef_Piłsudski -
Funkcja: Naczelnik Państwa
Okres urzędowania: 1918 – 1922
Poprzednik: Pierwsza głowa państwa
po odzyskaniu niepodległości
Następca: Gabriel Narutowicz
(jako Prezydent)
Data urodzin: 5 grudnia 1867
Data śmierci: 12 maja 1935
Zawód: Oficer
Partia polityczna: brak

Marszałek Józef Klemens Piłsudski (urodzony 5 grudnia 1867 w Zułowie pod Wilnem - zmarł 12 maja 1935 w Warszawie) (pseudonimy: Wiktor, Mieczysław, Ziuk; później powszechnie zwany Dziadkiem lub Marszałkiem, przez swych dawnych żołnierzy Komendantem), pierwszy Marszałek Polski, mąż stanu, Naczelnik Państwa, dwukrotny premier Polski w latach 1926-1928 i w roku 1930.

Dzieciństwo i wczesna młodość

Józef Piłsudski, herbu Kościesza odm. urodził się w patriotycznej rodzinie na Litwie. Ojciec, również Józef, był podczas powstania 1863 roku komisarzem na powiat kowieński, matka - Maria z Billewiczów - pochodziła ze znanego rodu litewskiego herbu Mogiła. W wyniku nieudanych inwestycji ojca, a w końcu pożaru, rodzina zmuszona była opuścić dom rodzinny i przenieść się do Wilna. Piłsudski uczęszczał tam do gimnazjum, potem rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie Charkowskim. Po zamieszkach studenckich został relegowany z uczelni. W wieku 19 lat za udział w spisku, którego celem było zabicie cara, został aresztowany i zesłany na Syberię. Jako przypadkowo zamieszany w sprzysiężenie dostał karę 5 lat katorgi; jego brat, Bronisław Piłsudski - 15 lat.
Józef_Piłsudski -

Polska Partia Socjalistyczna

W 1892 roku, po powrocie z zesłania, Piłsudski wstąpił do organizującej się właśnie Polskiej Partii Socjalistycznej. W ramach PPS uczestniczył w pracach tzw. Litewskiej Sekcji PPS, skupiającej prócz niego jeszcze innych działaczy z Wilna. W tym okresie utrzymywał kontakty z członkami ZZSP (Zagranicznego Związku Socjalistów Polskich). W 1894 został wybrany na przedstawiciela Sekcji Litewskiej w nowopowstałym Centralnym Komitecie Robotniczym PPS i został redaktorem naczelnym Robotnika. W 1901 roku ożenił się z Marią Juszkiewiczową i przeprowadził do Wilna, następnie do Łodzi, gdzie znajdowała się tajna drukarnia wspomnianego czasopisma. W 1900, po zdekonspirowaniu wydawnictwa, został ponownie aresztowany. Uciekł z petersburskiego więzienia pozorując chorobę umysłową. Ucieczka zyskała mu uznanie towarzyszy z PPS; w 1902 roku został wybrany do rozszerzonego składu CKR.

Próby zorganizowania oddziałów zbrojnych

W 1904 roku, pod wpływem rozwoju sytuacji na Dalekim Wschodzie, zaczął myśleć o zorganizowaniu konspiracyjnych oddziałów bojowych. W czasie wojny rosyjsko-japońskiej, w latach 1904-1905, przebywał na Dalekim Wschodzie, gdzie starał się pozyskać Japończyków dla idei zorganizowania legionów z wziętych do niewoli polskich żołnierzy carskiego wojska. Planów tych nie udało się zrealizować, częściowo ze względu na sabotaż ze strony Romana Dmowskiego, który przebywając tam z inną misją przekonywał tamtejsze władze o szkodliwości powstania w zaborze rosyjskim. Japończycy jednak byli żywo zainteresowani współpracą wywiadowczą i przekazali na nią 20 tysięcy funtów.

Organizacja bojówek i oddziałów paramilitarnych

Po powrocie do kraju (1904) Piłsudski organizował partyjne bojówki, które aktywnie walczyły z caratem i kapitalistami w czasie rewolucji 1905 roku. W 1908 roku z inicjatywy Piłsudskiego powstał konspiracyjny Związek Walki Czynnej pod kierownictwem Kazimierza Sosnkowskiego. ZWC powiązany był z PPS - Frakcją Rewolucyjną. Z czasem ZWC wiązał swą działalność z organizacjami jawnymi takimi jak Związek Strzelecki i Polskie Drużyny Strzeleckie. Działalność finansowana była przez napady na banki i pociągi przewożące pieniądze (słynny napad na stacji w Bezdanach pod Wilnem) oraz, na niewielką skalę, przez tzw. eksy (tj. ekspropriacje, łac. wywłaszczenia - eufemistyczne określenie indywidualnych napadów rabunkowych i wymuszeń). W 1912 roku Piłsudski został wybrany na Komendanta Głównego Związku Strzeleckiego i przyjął pseudonim Mieczysław.

I wojna światowa

W okresie poprzedzającym wybuch I wojny światowej - wymarzonej wielkiej wojny między zaborcami - Piłsudski zaangażował się w organizowanie rozmaitych grup paramilitarnych w Galicji. W 1913 roku zorganizował w Stróży, koło Limanowej, kurs szkoły oficerskiej Związku Strzeleckiego. Pod auspicjami Austrii ze Strzelca, Sokoła i Drużyn Bartoszowych powstały Legiony Polskie, których dowództwo powierzone zostało Piłsudskiemu. Walczyły one na froncie wschodnim z Rosją po stronie Austro-Węgier i Niemiec.
W październiku 1914 Piłsudski zainicjował powstanie Polskiej Organizacji Wojskowej, tajnego zrzeszenia działającego we wszystkich zaborach. Wobec przechylenia się szali zwycięstwa na stronę Ententy, Piłsudski doprowadził do tzw. kryzysu przysięgowego, zalecając żołnierzom polskim, by nie składali przysięgi na wierność Niemcom. Został osadzony w twierdzy w Magdeburgu, a Niemcy internowali większość legionistów. Od tej chwili jego popularność - jako ofiary prześladowań i symbolu walki z okupantem - znacznie wzrosła. Niepowodzenia na froncie zmusiły Niemców do rozważenia kwestii uwolnienia Komendanta, do czego jednak doszło dopiero 8 listopada 1918 roku, po długich pertraktacjach, w czasie których Piłsudski kategorycznie odrzucił warunek podpisania "lojalki".
11 listopada 1918 roku, po triumfalnym powrocie Piłsudskiego do Warszawy, ustanowiona przez państwa centralne Rada Regencyjna mianowała go Tymczasowym Naczelnikiem Państwa. 22 listopada ukonstytuował się powołany przez niego rząd Jędrzeja Moraczewskiego. W styczniu następnego roku Sejm Ustawodawczy przyznał Piłsudskiemu uprawnienia Naczelnika Państwa.
Józef_Piłsudski -


Wojna polsko-bolszewicka

W roku 1919 wybuchła wojna z Rosją bolszewicką. Świadom, że ani "biali" ani "czerwoni" nie zechcą dopuścić do odrodzenia Polski, Piłsudski podjął ryzykowną "wyprawę wileńską". Podczas pierwszej fazy udało mu się wyprzeć Armię Czerwoną z Wileńszczyzny. Po pertraktacjach z atamanem Petlurą (wiosna 1920 roku), gwarantujących pomoc w utworzeniu państwa ukraińskiego ze strony Polski i pomoc militarną w walce z bolszewikami ze strony ukraińskiej, Piłsudski rozpoczął ofensywę na Kijów i 7 maja wkroczył do miasta. 18 maja powrócił do Warszawy. Wkrótce jednak ruszyła bolszewicka kontrofensywa pod dowództwem Tuchaczewskiego. Polacy zostali zmuszeni do wycofania z Kijowa i odwrotu. To jednak nie było głównym celem Armii Czerwonej i w zaistniałej sytuacji bolszewicy chcieli wejść do Warszawy.

Bitwa warszawska

Klęska kijowska wzmogła krytykę w kraju. Sejm Ustawodawczy powołał Radę Obrony Państwa, która, choć działała pod dowództwem Piłsudskiego, to jednak ograniczała w pewnym stopniu jego władzę. Endecy wystąpili nawet z postulatem odsunięcia Piłsudskiego od władzy. Czas do przewidywanego bolszewickiego szturmu na Warszawę Rada Obrony Państwa przeznaczyła na opracowanie strategii obrony.Z wojskowego punktu widzenia za plany bitwy odpowiadał Sztab Generalny Wojska Polskiego pod kierownictwem gen. Tadeusza Jordan Rozwadowskiego i to generałowi Rozwadowskiemu przypisuje się autorstwo planów zwycięskiej bitwy. 12 sierpnia Józef Piłsudski opuścił Warszawę i udał się do Puław składając na ręce premiera Witosa dymisję z funkcji Naczelnika Państwa i Naczlnego Wodza. Premier Witos dymisji nie przyjął. Rozpoczęła się bitwa warszawska, która trwała od 13 do 25 sierpnia 1920 roku. W dniach 12-19 sierpnia bitwą dowodził Szef Sztabu Generalnego WP gen. Tadeusz Jordan Rozwadowski, natomiast Józef Piłsudski objął generalne kierownictwo nad kontrofensywą, a więc w praktyce nad "Grupą uderzeniową znad Wieprz". W dniach Jednostki Władysława Sikorskiego ubezpieczały polski front od północy, generał Haller objął dowodzenie na kierunku warszawskim. Piłsudski zdecydował się uderzyć znienacka w lukę między bolszewickim frontem południowym i północnym. Dowodzona przez Piłsudskiego armia złożona z pięciu dywizji piechoty i brygady kawalerii, przełamała front bolszewicki pod Kockiem, rozbiła lewe skrzydło wojsk nieprzyjaciela i dostała się na tyły atakujących Warszawę wojsk Tuchaczewskiego, zmuszając je do odwrotu. Całkowite zaskoczenie przechyliło szalę zwycięstwa na stronę Polaków.

Sukces strategiczny i porażka polityczna

Sukces militarny został przypieczętowany ostatecznie w bitwie nad Niemnem. Pozorując niesubordynację, na polecenie Piłsudskiego, gen. Lucjan Żeligowski zajął okręg wileński (na obszarze tym utworzono tzw. Litwę Środkową). Polskie oddziały wyzwoliły część Łotwy; Piłsudski wkroczył do Rygi otoczony nimbem bohatera. Podpisany wówczas układ pokojowy (12 X 1920) zaowocował trwającą przez całe dwudziestolecie oficjalną przyjaźnią obydwu państw. Sukces armii polskiej był pełny, jednakże zarówno Traktat Ryski jak i siłowe rozwiązanie na Litwie było jednocześnie klęską koncepcji politycznej Piłsudskiego, zakładającej utworzenie z krajów dawnej Rzeczpospolitej tzw. konfederacji Międzymorza. Paradoksalnie działania Piłsudskiego doprowadziły do realizacji wizji jego największego adwersarza - Romana Dmowskiego.

Wycofanie do Sulejówka

Fiasko koncepcji politycznej było przyczyną osłabienia pozycji Marszałka, a konstytucja marcowa ograniczyła jego władzę. 14 grudnia 1922 roku Piłsudski złożył władzę w ręce prezydenta Gabriela Narutowicza. Po jego śmierci w zamachu i obraniu nowego prezydenta (Stanisława Wojciechowskiego), objął stanowisko Szefa Sztabu Generalnego. Gdy w 1923 roku powstał gabinet Wincentego Witosa, złożył rezygnację i wyprowadził się do willi w Sulejówku, gdzie zamieszkał z dziećmi i drugą żoną - Aleksandrą (którą pojął w 1921 roku, po śmierci Marii). Zajął się pisaniem - powstały wówczas m.in. Rok 1863 i Rok 1920.

Przewrót majowy

Pogarszająca sie sytuacja polityczna kraju, kolejne upadające rządy, lęk przed rosnącą w siłę endecją sprawiły, że pod koniec 1925 roku Piłsudski zdecydował się wrócić do czynnego uprawiania polityki. Wykorzystując zbieg sprzyjających okoliczności, m.in. fakt, że lokacją oddziałów zarządzał protegowany przez Piłsudskiego w 1925 roku na ministra wojskowości Lucjan Żeligowski, w maju 1926 roku zebrał w okolicach Rembertowa kilka pułków pod pozorem manewrów. 12 maja 1926 roku siły Piłsudskiego ruszyły na Warszawę. Po trzydniowych krwawych walkach (379 osób zabitych) Piłsudski dokonał zamachu stanu znanego jako przewrót majowy. Piłsudski objął Ministerstwo Spraw Wojskowych i urząd Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych. 31 maja został wybrany na prezydenta Rzeczypospolitej, jednak godności nie przyjął. W drugim głosowaniu Zgromadzenie Narodowe wybrało Ignacego Mościckiego. Jest to cichy triumf Piłsudskiego, bowiem ukonstytuowanie się nowej władzy zalegalizowało przewrót majowy.

Lata 1926-1935

Piłsudski wprowadził system autorytarny oparty na armii i swych zwolennikach - zwany sanacją (łac. uzdrowienie). Wprawdzie nie zmienił konstytucji, ale ograniczył znacznie rolę parlamentu. Opozycja polityczna uległa prześladowaniom tak drogami prawnymi (procesy polityczne), jak i metodami siłowymi, takimi jak pobicia i utworzony w 1934 roku obóz w Berezie Kartuskiej, w którym umieszczano przeciwników bez wyroku sądowego. Wielu przeciwników politycznych Piłsudskiego zmuszanych zostało do emigracji. W 1935 roku jego zwolennicy doprowadzili do przegłosowania Konstytucji Kwietniowej, zaprojektowanej z myślą o politycznym spadkobiercy bardzo już wtedy chorego Piłsudskiego.
W polityce zagranicznej udało mu się doprowadzić do chwiejnej normalizacji stosunków z Niemcami (pakt o nieagresji 1934) i Związkiem Radzieckim (pakt o nieagresji z 1932). Chwiejności obu układów był świadom, czemu dał wyraz sarkastycznym stwierdzeniem: Pozostaje pytanie, z którego stołka spadniemy najpierw. Szukał oparcia w sojuszach z aliantami zachodnimi - Francją i Wielką Brytanią oraz zaprzyjaźnionymi sąsiadami - Rumunią i Węgrami.

Śmierć

Józef_Piłsudski -

napis na nagrobku: MATKA I SERCE SYNA
Józef Piłsudski zmarł w Belwederze 12 maja 1935 roku. Jego pogrzeb stał się wielką manifestacją narodową. W 1936 serce Piłsudskiego zostało złożone w grobie jego matki na cmentarzu na Rossie w Wilnie, a ciało - po perypetiach polityczno-religijnych - w krypcie pod Wieżą Srebrnych Dzwonów na Wawel.
Poprzednik: (Pierwsza głowa państwa RP po odzyskaniu niepodległości).
Następca: Gabriel Narutowicz.
Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2020-10-01 05:32:00