Czytaj więcej"/> Drukuj
GUŁAG, także znany pod synonimem łagier to akronim od rosyjskiej nazwy "Gławnoje Uprawlenije Łagieriej" - czyli Główny Zarząd Łagrów; dokładniej: "Gławnoje Uprawlenije Isprawitielno-trudowych Łagieriej", czyli Główny Zarząd Poprawczych Obozów Pracy.
Formalnie GUŁAG był urzędem państwowym działającym w ZSRR w latach 1929-1965, najpierw będąc częścią NKWD, a następnie włączonym do struktur ministerstwa spraw wewnętrznych, sprawującym administracyjną opiekę nad systemem obozów pracy tym kraju.
Nieformalnie przez GUŁAG rozumie się rozbudowaną sieć obozów pracy przymusowej, funkcjonującej w ZSRR od roku ok. 1920 do roku 1989.
Sieć ta składała się w szczytowym okresie z kilku tysięcy obozów pracy przymusowej, rozlokowanych na terenie całego ZSRR. W obozach tych panowały skrajnie złe warunki bytowe, zbliżone do niemieckich obozów koncentracyjnych a umieszczeni w nich ludzie byli przymuszani do wycieńczającej, niewolniczej pracy. Teoretycznym założeniem funkcjonowania tych obozów była "reedukacja przez pracę", dlatego teoretycznie skazywani na pobyt w tych obozach ludzie nie byli przeznaczani do zagłady. W rzeczywistości jednak obozy te pełniły z jednej strony rolę źródła pracy niewolnicznej na masową skalę, a z drugiej miejsca faktycznej eksterminacji "wrogów ustroju". Więźniowie tych obozów pełnili rolę siły roboczej wykonującej najgorsze rodzaje pracy - takie jak praca w kamieniołomach, koplaniach, ścinka drewna, roboty ziemno-budowlane, budowa linii kolejowych, rurociągów itd.
Praca, wykonywana nierzadko w bardzo ciężkich warunkach atomosferycznych, była główną przyczyną masowej umieralności więźniów. Przeciętny czas życia więźnia w większości z tych obozów wynosił od 5 do 7 lat, zaś wysyłano do nich osoby, których wyroki były minimum pięcioletnie, stąd pobyt w tych obozach przeżywało nie więcej niż 15-20% ludzi. Ci nieliczni szczęśliwcy, którzy przeżyli pobyt w GUŁAG-u, po odbyciu wyroku zwykle nie mogli wrócić do miejsca swojego zamieszkania, lecz do końca życia znajdowali się "pod opieką systemu" i byli kierowani do ciężkiej, fizycznej pracy poza obozami.
Początkowo do GUŁAGU kierowano faktycznych wrogów politycznych partii komunistycznej, poźniej zaczęli do niego trafiać ludzie, których jedyną winą było "złe pochodzenie społeczne". W latach 30. zaczęły trafiać tam ofiary czystek politycznych w samej partii komunistycznej, ale większość ludzi stawała się więźniami łagrów dość przypadkowo, na podstawie np: donosu sąsiada.
W czasie drugiej wojny światowej GUŁAG został "zasilony" najpierw ludnością krajów podbitych (Polaków, Litwiniów, Estończyków i Łotyszy), a następnie niemieckimi jeńcami wojennymi oraz tzw. "zdrajcami", czyli byłymi żołnierzami Armii Czerwonej, którzy najpierw dostali się do niemieckiej niewoli, a następnie zostali odbici. Po drugiej wojnie światowej ponownie GUŁAG był zasilany ofiarami czystek wewnętrzych w partii oraz przypadkowymi osobami z "donosu".
Już w latach 30. GUŁAG stał się w istocie największym systemem niewolnicznym na świecie, nie mającym wiele wspólnego z jakąkolwiek sprawiedliwością, natomiast mającym istotne znaczenie ekonomiczne i będącym integralną częścią ekonomicznego systemu ZSRR.
Więźniowie GUŁAGU uczestniczyli w większości wielkich inwestycji rozwijającej się intensywnie gospodarki ZSRR. Budowali huty w Magnitogorsku, kanał Białomorski, transyberyjską magistralę kolejową, oraz zbudowali od podstaw kilka syberyjskich miast z których największym jest Nowosybirsk.
Niewielka część obozów GUŁAGU, tzw. szaraszki, posiadała znacznie wyższy standard życia od reszty obozów. Szaraszki były unikalnymi na skalę światową obozami pracy niewolnicznej, w których prowadzono badania naukowe i rozwijano nowe technologie. Naukowcy odsiadujący wyroki w szaraszkach pracowali anonimowo, przekazując wyniki swoich badań "oficjalnym" naukowcom, którzy potem prezentowali je światowej opinii jako swoje własne. Wykonywano też w nich badania ściśle tajne, których ze względów etycznych i prawnych nie można było wykonywać oficjalnie, np. rozwijanie broni chemicznej, atomowej, bakteriologicznej.
Aleksander Sołżenicyn w książce "Archipelag Gułag" szacuje, że w obozach tego systemu uśmiercono od początku rewolucji do roku 1956 ok. 60 milionów ludzi. Dokładniejsze są szacunki historyka Roberta Conquesta, który w książce "Wielki Terror", podaje liczbę 42 milionów ludzi, którzy zginęli bezpośrednio w obozach (ich zgony zostały oficjalnie "zaksięgowane" przez słuzby obozowe) oraz trudna do oszczacowania (od 10 do nawet 30 milionów) liczba ludzi, którzy nie zmarli w samych obozach lecz w trakcie transportu, oraz na skutek chorób i wycieńczenia już po wypuszczeniu z obozów. Robert Conquest (na podstawie danych archiwalnych) podaje też liczbę osób, które przewinęły się przez te obozy: w latach 1931-32 w obozach przebywało stale około 2 miliony ludzi, w latach 1933-35 - 5 milionów, w latach 1935-36 - 6 milionów. W czasie drugiej wojny światowej nastąpił gwałtowny rozwój GUŁAGU i w latach 1942-1953 przebywało już stale w obozach ok. 10-12 milionów ludzi, czyli mniej więcej 5% całej populacji ZSRR.
Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2020-02-23 23:26:48