Czytaj więcej"/> Drukuj
Konzentrationslager Gross-Rosen - nazwa hitlerowskiego obozu koncentracyjnego, istniejącego w latach 1940-1945, nieopodal wsi Rogoźnica (nazwa powojenna), będącego na czele ponad setki obozów pracy założonych na Śląsku, na terenie Czech i Niemiec.

Stammlager

Gross-Rosen został założony latem 1940 roku. Pierwszy transport więźniów dotarł 2 sierpnia 1940. Do 1 maja obóz funkcjonował jako filia KL Sachsenhausen, następnie uzyskał status samodzielnego obozu koncentracyjnego.
Komendantami Gross-Rosen byli: W latach 1941-1942 KL Gross-Rosen był niewielkim obozem pracy, którego więźniowie byli wykorzystanie przy wydobywaniu granitu z pobliskiego kamieniołomu. Prócz tego z pracy więźniów korzystało kilka firm niemieckich, wśród nich Siemens und Halske oraz Blaupunkt.
Na terenie obozu istniały odgrodzone części, m.in obóz kobiecy. Jeńców sowieckich mordowano po przywiezieniu, ok. 2.500 z nich znalazło śmierć na przełomie 1941 i 1942 roku.
W 1944 roku KL Gross-Rosen stanął na czele potężnego imperium podobozów, na które składało się ponad sto placówek bardzo zróżnicowanych pod względem pełnionej funkcji. W tym okresie również Gross-Rosen było miejscem przerzutu dziesiątek tysięcy więźniów z obozów ewakuowanych na wschodzie, przy zbliżającym się froncie. Marsz śmierci wyruszył z Gross-Rosen w lutym 1945 roku, obóz został wyzwolony przez Armię Czerwoną 14 lutego 1945.

Arbeitserziehungslager

Na jesieni 1943 roku został założony na ternie Gross-Rosen tzw. wychowawczy obóz pracy, jako placówka wrocławskiego Gestapo. Byli doń kierowani głównie ludzie młodzi, za rozmaite przewinienia, dla "reedukacji przez pracę". Obóz funkcjonował do końca, a liczbę osób, które przez niego przeszły szacuje się na ponad 4.200.

Inne podobozy

W wyniku decyzji o tzw. "ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej", czyli zagładzie Żydów cała seria obozów pracy wykorzystujących więźniów żydowskich na obszarze Dolnego Śląska i okręgu Sudety została podporządkowana w 1944 komendanturze Gross-Rosen. Powstał wówczas jeden z największych konglomeratów obozów pracy, skupiających obozy w około stu lokalizacjach, o bardzo zróżnicowanej strukturze, typie działalności, stopniu podporządkowania obozowi-matce.
Wśród nich wymienić należy cały zespół obozów związanych z kompleksem jednej z największych wojennych budów III Rzeszy, znanej pod kryptonimem "Riese", znajdującej się w Górach Sowich. Budowa ta była objęta całkowitą tajemnicą, toteż w więszości zatrudniono przy niej więźniów żydowskich - przeznaczonych do wymordowania. Wobec nikłych źródeł i dokumentów do dziś historycy nie są zgodni, co do przeznaczenia kompleksu "Riese", w tym olbrzymich tuneli i korytarzy drążonych w skałach. Najważniejsze tezy mówią o nowej kwaterze Hitlera lub o olbrzymiej fabryce tajnej broni V-2.

Więźniowie

Aż do końca 1941 roku do Gross-Rosen kierowani byli wyłącznie więźniowie z innych obozów koncentracyjnych, dopiero potem także bezpośrednio z placówek policyjnych. Więźniowie, zwłaszcza w pierwszym okresie, przed rozbudową systemu podobozów, w większości byli narodowości polskiej. Od końca 1941 roku kierowano do podobozów kierowano również tysiące sowieckich jeńców wojennych - trudno dziś ustalić ich liczbę. W Gross-Rosen i jego podobozach znaleźli się również członkowie ruchu oporu z Francji i innych krajów zachodniej Europy (w sumie 3250 osób, z czego około 2000 w Gross-Rosen), ewakuowani w ramach akcji o kryptonimie "Nacht und Nebel" (pl.: Noc i mgła).
Praca przy kamieniołomie była bardzo ciężka. Więźniowie przez 12 godzin na dobę wynosili bloki granitu ważące kilkadziesiąt kilogramów. Każde uchybienie było okazją do zakatowania więźnia nawet na śmierć. Głodowe racje żywnościowe (ok. 1000 kalorii), brak opieki lekarskiej, oraz terror oprawców powodowały dużą śmiertelność. KL Gross-Rosen był postrzegany jako jeden z najcięższych obozów.
W latach 1941-42 odsetek Żydów był w Gross-Rosen stosunkowo niewielki i nieustannie spadał, na co wpływ miały zarówo niewielkie ilości Żydów kierowanych do Gross-Rosen, jak i akcja masowej "eutanazji", która dotknęła 80% więźniów żydowskich w obozie głównym. W roku 1942, 37 ostatnich Żydów zostało skierowanych z Gross-Rosen do Auschwitz. Wówczas w obozie pozostali prawie wyłącznie więźniowie polityczni, inteligencja, członkowie ruchu oporu i inne nieżydowskie kategorie więźniów. Przywożeni ponownie Żydzi od października 1943 byli kierowani do rozbudowujących się wówczas podobozów, w których stanowili pokaźny odsetek więźniów. W 1944 roku wiele transportów żydowskich przyjeżdżało do Gross-Rosen (z reguły bezpośrednio do jego filii) z Auschwitz (m.in. transporty Żydów węgierskich) oraz z likwidowanych gett, z łódzkim na czele.

Liczba ofiar

Więźniowie ginęli w obozie z wyczerpania pracą, z chorób, z wycieńczenia i wygłodzenia. Byli mordowani za uchybienia wobec regulaminu. Większość Żydów i jeńcó sowieckich traktowana była wyjątkowo okrutnie. Szczegónie tragicznym momentnem był luty 1945 roku i morderczy marsz śmierci ewakuujący więźniów. Przez obóz przeszło 125 tys. więźniów, z czego 40 tys. zmarło.

Więzienie NKWD

Po wojnie przez ok. 2 lata na terenie KL Gross-Rosen funkcjonowało tajne więźienie NKWD, którego dzieje nie zostały jeszcze należycie przebadane. Utrudniło to w dużym stopniu zachowanie archiwaliów i resztek materialnych po hitlerowskim obozie. Z tego też względu, mimo wielu prób środowisk więźniarskich nie było możliwe założenie muzeum przez dziesiatki lat po wojnie. Kamieniołom był dalej eksploatowany.

Tereny obozowe i muzeum

W roku 1983 zostało powołane do życia Muzeum Gross-Rosen, które zabezpieczyło pozostałe eksponaty i archiwalia, oraz rozpoczęło prace badawcze nad rekonstrukcją dziejów obozu. Udało się ustalić tożsamość ponad połowy więźniów oraz opracować naukowo część podobozów. W wyniku reformy samorządowej, muzeum przeszło pod władanie sejmiku wojewódzkiego, co odbiło się negatywnie na finansach muzealnych. Badania zostały przyhamowane. Dzięki pomocy zagranicznej fundacji udało się w 2004 roku wykupić z rąk prywatnego przedsiębiorcy historyczny kamieniołom.
Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2020-09-28 21:44:20