Czytaj więcej"/> Drukuj
Gilotyna – przyrząd służący do wykonywania kary śmierci poprzez ścięcie głowy za pomocą dużego, ciężkiego (ok. 40 kg) noża o skośnym ostrzu, który opada pionowo z wysokości 2,3 m pod wpływem grawitacji na szyję skazańca, unieruchomionego w ramie gilotyny.

Historia wynalezienia

Urządzenia podobne do gilotyny były znane już wcześniej w niektórych krajach Europy, jednak we Francji podczas Rewolucji Francuskiej udoskonalono ją i zastosowano na wielką skalę jako standardową metodę wykonywania egzekucji. W ten sposób gilotyna stała się symbolem terroru z czasów Rewolucji Francuskiej. Nazwa gilotyna pochodzi od nazwiska pomysłodawcy zastosowania tego urządzenia, deputowanego do Zgromadzenia Narodowego z Paryża i chirurga Josepha Ignace Guillotin. Za opracowanie gilotyny stosowanej we Francji odpowiedzialny jest jednak inny lekarz – Antoine Louis, członek Académie Chirurgical. Dlatego też początkowo nazwana ją Louison lub Louisette, a dopiero potem nazwana została przez prasę gilotyną, mimo rozpaczliwych protestów pomysłodawcy.
Gilotyna była początkowo pomyślana jako bardziej humanitarna metoda wykonywania kary śmierci. We Francji przedrewolucyjnej w stosunku do ludzi szlachetnie urodzonych stosowano ścięcie toporem lub mieczem, a wobec pospólstwa powieszenie. Zdarzało się, że potrzeba było kilka cięć aby odrąbać głowę, a skazaniec, którego wieszano konał przez dłuższy czas.
Pierwszą osobą ściętą na gilotynie 25 kwietnia 1792 był rabuś, który grasował na traktach – Nicolas J. Pelletier. Najsłynniejszymi osobami straconymi na gilotynie byli król Ludwik XVI, królowa Maria Antonina i ten który sam był w znacznym stopniu odpowiedzialny za terror rewolucyjny – Maksymilian Robespierre.

Francja

Gilotyna używana była przede wszystkim we Francji. Zarówno w okresie I Republiki, jak i rządów Napoleona, restauracji i pozostałych okresów historii tego państwa. Natomiast przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu państwa karane były śmiercią przez rozstrzelanie. W czasach istnienia Rządu Vichy gilotyną karano też za uczestnictwo w ruchu oporu, czy dokonywanie nielegalnych aborcji. Po przywróceniu Republiki narzędzie śmierci funkcjonowało nadal.
Ostatnia publiczna egzekucja we Francji miała miejsce 10 września 1939 roku w Wersalu, kiedy to stracono Eugene Weidmanna. Po tej egzekucji prezydent Albert Lebrun zniósł publiczne kaźnie.
Ostatnia egzekucja we Francji miała miejsce 10 września 1977 kiedy to stracono tunezyjskiego emigranta Hamida Djandoubiego. Prezydent Valery Giscard d'Estaing nie skorzystał z prawa łaski, podobnie zresztą, jak w dwóch poprzednich przypadkach
W roku 1981 nowy prezydent Francji Francois Mitterrand zwrócił się do parlamentu o zgodę, na zniesienia kary śmierci we Francji. Wniosek został przyjęty.
W Polsce gilotyny nie stosowano, lecz w dniu 30 czerwca 1794 roku przy pomocy tego urządzenia ścięto we Francji dwudziestosześcioletnią Polkę – Rozalię z Chodkiewiczów Lubomirską, którą oskarżono o przyjazne stosunki z wrogami Rewolucji.

Niemcy

Za czasów kampanii napoleońskich gilotyna przywędrowała do Niemiec. Wiele landów, w tym Bawaria, Saksonia czy Wirtembergia przyjęły ją – obok ścięcia toporem – jako metodę egzekucji na swoim terytorium. W roku 1871 zjednoczona już Rzesza przyjęła, że przestępstwa, za które przewidziana jest kara śmierci, będzie karana ścięciem na gilotynie, lub toporem.
Największe żniwo zebrała gilotyna pod rządami Hitlera. W samych tylko latach 1944-1945, a więc w niecały rok, zdekapitowano w ten sposób 10000 osób.
Po wojnie gilotyna była używana w zachodniej strefie okupacyjnej Niemiec do lipca 1949 roku, kiedy to wprowadzono moratorium (najwyższy wymiar kary zniesiono dwa lata później), a w strefie sowieckiej (potem NRD) do 1952.

USA

Na terenie Ameryki Północnej stosowano gilotynę w Luizjanie, aż do przejęcia tego terenu przez Amerykanów.
Warto też jako ciekawostkę odnotować fakt, że pod koniec lat 90. XX wieku podczas debaty na temat kary śmierci w amerykańskim stanie Floryda, jeden z członków legislatury stanowej zaproponował zmianę sposobu wykonywania wyroków śmierci z praktykowanego wówczas krzesła elektrycznego na ścięcie gilotyną. Projekt został odrzucony.

Inne kraje

Gilotyna była też używana w Belgii, Persji, Szwecji (ten ostatni kraj już w roku 1794 posiadał własną gilotynę, zaś publiczne zgilotynowanie Alfreda Andersa w 1910 roku było ostatnim wykonanym w tym kraju wyrokiem śmierci), Wietnamie i koloniach francuskich.

Na marginesie

Nazwą „gilotyna” określane są także niektóre inne urządzenia do cięcia, działające na zasadzie noża poruszającego się od góry w ramie lub na zawiasie, przeznaczone do innych celów. Najczęściej używane bywają gilotyny introligatorskie do przycinania pliku arkuszy papieru, a także gilotyny do cięcia metali – szczególnie blach.
Zgilotynowanie_w_1878.jpg|frame|center| Publiczna egzekucja w Lons-le-Saunier w 1878 r.

Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2020-09-26 04:12:46