Czytaj więcej"/> Drukuj
Eksperyment to w naukach przyrodniczych i behawioralnych zbiór działań wzbudzających w obiektach materialnych określone reakcje i zjawiska w warunkach pozwalających kontrolować wszelkie istotne czynniki, które poddaje się dokładnej obserwacji.
Typowy eksperyment to np. poddanie bakterii kontrolowanemu działaniu związku chemicznego po to, aby dowieść, że ma on działanie bakteriobójcze.
Większość eksperymentów przeprowadza się w specjalnie do tego przystosowanych pomieszczeniach zwanych laboratoriami, aczkolwiek czasami przeprowadza się też tzw. eksperymenty plenerowe, na przykład, aby zbadać jakieś zjawisko w miejscu jego występowania.
Eksperymenty wykonuje się w celu potwierdzenia lub sfalsyfikowania określonej teorii. Teoria z jednej strony określa ściśle warunki eksperymentu a z drugiej nadaje sens poczynionej w wyniku eksperymentu obserwacji i w ogóle decyduje, co w danym eksperymencie jest właściwą obserwacją, a co tylko nieistotnym jego zakłóceniem. Jak twierdził Immanuel Kant eksperyment jest swojego rodzaju pytaniem jakie teoria zadaje naturze.
Planowanie eksperymentów jest trudną sztuką. Dobry eksperyment musi być jak najprostszy w wykonaniu i jednocześnie dawać jak najbardziej jednoznaczną odpowiedź potwierdzającą lub falsyfikującą daną teorię. Jednak często w praktyce zdarza się, że pozornie nieudane eksperymenty, które wymknęły się spod kontroli i nie dały jednoznacznej odpowiedzi na założone wcześniej pytanie, stały się początkiem rozwoju nowych dziedzin. W ten sposób odkryto promieniowanie Roentgena (zwane też promieniami X), penicylinę i wiele innych użytecznych rzeczy.
Jakkolwiek nauki przyrodnicze rozwijają się głównie poprzez świadome eksperymenty, spora część wiedzy tych nauk pochodzi z bezpośrednich obserwacji zjawisk zachodzących naturalnie. Dotyczy to zwłaszcza nauk biologicznych i medycznych i w mniejszym stopniu fizyki i chemii. Czasami takie obserwacje nazywa się eksperymentami naturalnymi.
W naukach przyrodniczych uważa się, że dobry eksperyment to taki w którym eksperymentator bądź kontroluje cały jego przebieg, bądź dokładnie zna obszary które nie podlegają jego ścisłej kontroli. W tym kontekście innego typu działalność powinna być określana raczej jako obserwacja. Jako przykład możemy podać rozróżnienie pomiędzy eksperymentami w fizyce ( na przykład zderzenia w akceleratorze) a obserwacjami w astronomii ( np. obserwacja zaćmienia Słońca) czy psychologii lub socjologii ( rozmaite "eksperymenty" społeczne).
Metodą eksperymentalną posługują się także nauki ścisłe, zwłaszcza informatyka, choć tutaj stosuje się metody eksperymentalne dopiero wtedy gdy złożoność problemu uniemożliwia rozwiązanie go metodami dedukcyjnymi.
Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2021-01-28 06:55:23