Czytaj więcej"/> Drukuj
Dyglosja (z gr. diglossia - dwujęzyczność) to stan, kiedy wersja literacka danego języka odbiega w takim stopniu od wersji potocznej, że mogą one być uznane za odrębne dialekty, lub nawet języki.

Dyglosja łaciny i greki

Dyglosja zaczęła występować w epoce cesarstwa rzymskiego w łacinie i grece w związku z tendencjami archaistycznymi w literaturze, jakie nasiliły się w II wieku n.e. W efekcie językiem potocznym ludności greckojęzycznej był tzw. dialekt koine (gr. "wspólny") stanowiący naturalnie rozwijającą się mieszankę dialektów greckich, literaturę natomiast zdominował dialekt attycki z przełomu V i IV wieku p.n.e. (czyli z epoki 600-700 lat wcześniejszej).
Duże różnice pomiędzy językiem potocznym a literackim zaczęły też od II wieku n.e. stopniowo występować w łacinie, aczkolwiek ostateczny rozpad na czysto literacką "łacinę" oraz mówione "języki romańskie" datuje się dopiero na VIII/IX wiek n.e. Proces ten został wydatnie przyspieszony przez upadek cesarstwa zachodniorzymskiego i ruinę rzymskiej kultury, cywilizacji a zwłaszcza szkolnictwa.
Współcześnie dyglosja występowała w Grecji pod rządami tzw. pułkowników, kiedy językiem urzędowym była greka "oczyszczona", tzw. katharewusa, natomiast językiem potocznym greka "ludowa", tzw. dimotiki.

Dyglosja języka arabskiego

Przed narodzinami islamu plemiona arabskie mówiły różnymi dialektami, jednak miały wspólny język, tzw. koine poetyckie, wykorzystywany w poezji oraz w kontaktach międzyplemiennych - zawierał on wiele najbardziej powszechnych zwrotów.
W VIII wieku została opracowana norma języka arabskiego, mająca, zgodnie z intencjami kompilatorów, bazować na koine poetyckim oraz na języku Koranu spisanego w VII wieku. Twór, nazywany językiem klasycznym, powstał jednak głównie przez zakazy i nakazy, miast przez opisanie istniejących norm językowych, uznawany jest przez współczesnych językoznawców za język sztuczny (Koran nie jest zapisany w języku klasycznym!)
W złotych wiekach cywilizacji islamu język klasyczny służył tylko literaturze i administracji, na co dzień w dalszym ciągu posługiwano się dialektami (których nikt nie potrafił zapisać!)
Upadek kalifatu bagdadzkiego po najeździe Mongołów spowodował regres kultury arabskiej i m.in. zanik znajomości języka klasycznego. Odrodzenie się języka nastąpiło w XIX wieku w okresie modernizacji (efekt kontaktu cywilizacji islamu i Zachodu zapoczątkowany przez próbę podboju Egiptu przez Napoleona).
Również współcześnie język literacki, który wyewoluował z języka klasycznego, łączy świat arabski (i nawet szerzej - świat muzułmański), a na co dzień w dalszym ciągu używa się dialektów, pochodzących od dialektów przedmuzułmańskich. Badania lingwistyczne wykazały, że są to języki analityczne, podczas gdy język literacki jest językiem syntetycznym. Mimo to Arabowie są przekonani o jedności ich języka codziennego użytku oraz języka literackiego, uważają, że zepsucie ich języka, rozbicie na dialekty, nastąpiło pod wpływem ludów napływowych.

Bibliografia

Janusz Danecki, Współczesny język arabski i jego dialekty, 2000.
Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2020-11-26 02:13:39