Czytaj więcej"/> Drukuj
Czeczenia, Republika Czeczenii (ros. Чеченская Республика, czecz. Нохчийн Республика – republika wchodząca w skład Federacji Rosyjskiej. Jest położona na północnym Kaukazie, graniczy z rosyjskimi Dagestanem na wschodzie, Inguszetią na zachodzie i Krajem Stawropolskim na północy oraz z Gruzją na południu.
Mimo ogłoszenia niepodległości w 1991 roku, obecnie (wrzesień 2004) żadne państwo świata nie uznaje niepodległości Czeczenii. Jedynym państwem, które w przeszłości (do 2001) uznawało Czeczenię za niepodległe państwo był Afganistan pod rządami Talibów. Opinia publiczna na świecie jest podzielona; część obserwatorów uważa, że Czeczeńcy bronią niepodległości kraju przed Rosją, inni zaś uważają, że walki są przejawem dążeń separatystycznych pewnych grup Czeczeńców.
W czasie rozpadu ZSRR grupa przywódców czeczeńskich ogłosiła niepodległość republiki, która trwała od 1991 do 1994, pomimo braku oficjalnego uznania przez inne państwa. W 1992 Czeczenia (wraz z Tatarstanem) odmówiła podpisania układu stowarzyszeniowego z Federacją Rosyjską czego Rosja nie uznała i w 1994 rozpoczęła wojnę mającą na celu opanowanie Czeczenii, która w 1996 zakończyła się zwycięstwem rebeliantów. Drugą próbę Rosja podjęła w 1999 – wojna trwa do dziś. Większość terytorium Czeczenii znajduje się pod kontrolą wojsk rosyjskich. Wojny te doszczętnie zrujnowały kraj.
Oficjalne uzasadnienie władz Federacji Rosyjskiej wojny z Czeczenią mówi o obronie integralności terytorialnej Rosji i walce z separatystycznymi, fundamentalistycznymi grupami muzułmańskimi. Jednak wielokrotnie władze moskiewskie wykorzystywały różne wydarzenia (np. 11 września 2001 r., czy rozwój światowego terroryzmu) do tłumienia wszelkiego przeciwstawiania się władzom centralnym.

Ludność

W 1989 roku Republikę zamieszkiwało 1,27 mln mieszkańców, w tym 57,8% Czeczenów, 12,9% Inguszów i 23,1%. Rosjan – liczba tych ostatnich spadła jednak do 2002 roku aż czterokrotnie. Straty wojenne i masowy exodus ludności sprawiły, że liczba ludności znacznie się zmniejszyła: według niezależnych ekspertów, w Czeczenii przebywa obecnie od 600 tys. do 1 mln ludzi (ok. 30% w miastach). Czeczenia ma też jedną z najmłodszych populacji w Federacji Rosyjskiej, o średnim wieku 22,7 lat, w tym mężczyźni zaledwie 21,6 lat.
Większość Czeczenów to wyznawcy islamu (sunnici).

Gospodarka - stan na 2003 rok

W czasie wojny niepodległościowej gospodarka Czeczenii upadła, zaś jej produkt narodowy stanowi prawdopodobnie ułamek produktu sprzed rozpadu Związku Radzieckiego, co jest wynikiem zniszczenia ok. 80% potencjału ekonomicznego republiki. Odbudowano w zasadzie jedynie przemysł naftowy, mający znaczenie dla metropolii. Funkcjonują też prymitywne rolnictwo i hodowla, zaspokajające własne potrzeby chłopów i dające skromne nadwyżki na wymianę.
Poziom bezrobocia sięga 73%, co jest jednym z najwyższych wskaźników w świecie i świadczy o zupełnym rozkładzie kraju i przejściu do gospodarki na poły "pierwotnej". Ludność zajmuje się w dużej mierze przemytem, handlem wymiennym, a także żyje ze skąpych środków pomocowych. Według oficjalnych danych rządu rosyjskiego, od roku 2000 na odbudowę Czeczeni przeznaczono ok. 3 mld USD, ale faktycznie wydano 1/6 tej sumy – jej część została prawdopodobnie zdefraudowana przez urzędników rozmaitych szczebli. W najcięższej sytuacji są osoby żyjące ze środków budżetowych, w tym emeryci. Na stopę życiową ma też wpływ zły stan infrastruktury gospodarczej i społecznej, m.in. braki w zaopatrzeniu w wodę i energię.
Notuje się też liczne przestępstwa finansowe, jak fałszowanie pieniędzy, głównie dolarów – w Czeczenii jest najwyższy w Federacji stosunek operacji dolarowych do rublowych. Separatyści rozpoczęli też drukowanie nowej waluty, nahar, ale armia federalna zapobiegła jej upowszechnieniu.

Do XVIII wieku

Wojny religijne z islamską Turcją w XV wieku. W XVIII wieku walki w obronie przed imperializmem Rosji.

XIX i XX wieku

Po trwających od czasów Piotra I wojnach i rozpoczętym w 1834 r. pod przywództwem legendarnego bohatera narodowego, imama Szamila powstaniu, w 1859 r. Czeczenia została podbita przez Rosję i na specjalnych prawach weszła w skład imperium. Walki tamtego okresu były opisywane w literaturze przez Lwa Tołstoja. Brali w nich udział zesłańcy, m.in. Michał Lermontow, a także liczni zesłańcy polscy, prawdopodobnie również po stronie Czeczenów i innych narodów kaukaskich.
Po utworzeniu ZSRR stała się, wspólnie z Inguszetią, jedną z autonomicznych republik ZSRR (1936). W czasie II wojny światowej i zajęciu części Kaukazu przez wojska niemieckie pewne grupy Czeczenów i Inguszy – w nadziei na wywalczenie niepodległości, podjęły współpracę z Niemcami, co po wyparciu Niemców spowodowało w ramach stosowanej odpowiedzialności zbiorowej decyzją władz radzieckich, w tym Stalina likwidację w 1944 republiki i wysiedlenie Czeczenów z Inguszami do Kazachstanu i na Syberię. Powrót części z nich (w trakcie wywózek umarło ok. 1/4 populacji) stał się możliwy cztery lata po śmierci Stalina w 1953. Decyzją Chruszczowa republikę reaktywowano w 1957 roku.

Dzieje najnowsze

Pierwsza niezależność (1991-1994)

Po rozpadzie ZSRR ruch niepodległościowy ogłosił w listopadzie 1991 roku powstanie Czeczeńskiej Republiki Iczkerii. Rosja odpowiedziała wprowadzeniem stanu wyjątkowego w Czeczenii i Inguszetii (w miesiąc później Inguszetia oddzieliła się od Czeczenii). Czeczenia odmówiła podpisania układu federacyjnego z 31 marca 1992 r., pozostając formalnie poza państwem rosyjskim. Zapoczątkowało to rosyjskie (federalne) interwencje militarne począwszy od listopada 1991 r., kiedy to na lotnisku w Groznym wylądował oddział komandosów, którego misja przywrócenia konstytucyjnego porządku zakończyła się kompletnym fiaskiem. Moskwa podjęła też działania zakulisowe prowadzone przez służby specjalne, wspierając m.in. opozycję wobec prezydenta Dudajewa, w tym kilka nieudanych prób zbrojnego przewrotu. W 1992 roku – za rządów wybranego w wyborach prezydenckich 27 października 1991 roku Dżochara Dudajewa, lidera ruchu niepodległościowego – Czeczenia przyjęła konstytucję. W kwietniu 1993 roku, po kolejnych konfliktach z parlamentem, Dudajew podjął decyzję o rozwiązaniu parlamentu i wprowadzeniu rządów prezydenckich. Ruch opozycyjny działał nadal, podejmując próby pokojowego przejęcia władzy. Już w tamtym okresie miały miejsce na terenie sąsiednich terytoriów rosyjskich (Kraj Stawropolski i Krasnodarski) liczne przypadki czeczeńskich akcji terrorystycznych, jak porwania autobusów i samolotów.

I wojna (rosyjsko-czeczeńska) (1994-1996)

11 grudnia 1994 roku, gdy do republiki wkroczyły wojska rosyjskie. Od lutego 1995, kiedy Rosjanie zajęli Grozny, trwały walki partyzanckie. 31 sierpnia 1996 podpisano porozumienie pokojowe, kończące pierwszą wojnę czeczeńską. Na jego mocy m.in. problem statusu republiki został odłożony na 5 lat.

Druga niezależność (1996-1999)

W wyborach 27 stycznia 1997 roku – nadzorowanych przez międzynarodowych obserwatorów (wg angielskiej Wikipedii), ale kwestionowanych w Rosji ze względu na udział w nich mniej niż połowy uprawnionych do głosowania – prezydentem został wybrany Asłan Maschadow. Rządził aż do wybuchu II wojny. Nie udało mu się przejąć pełnej kontroli nad republiką, w której zapanował chaos i wielowładztwo przywódców klanowych, będących jednocześnie dowódcami polowymi. Sytuacji nie zmieniło krótkotrwałe mianowanie premierem uznanego przez Rosję za terrorystę Szamila Basajewa. Miały miejsce liczne porwania ludzi dla okupu, zwłaszcza cudzoziemców, łącznie z przypadkami ich drastycznych mordów w przypadku nieuzyskania wykupu – najbardziej znane jest zabójstwo w grudniu 1998 r. czterech Brytyjczyków i Nowozelandczyka. W maju 1998 r. porwano przedstawiciela prezydenta Rosji w Czeczenii Walentina Własowa, a w marcu 1999 r. rosyjskiego generała Konstantina Szpiguna. Zdarzenia takie dotknęły też pięciu obywateli polskich, w tym dwóch kobiet – prof. Zofii Fiszer-Malanowskiej i doc. Ewy Marchwińskiej-Wyrwał, uprowadzonych przez Czeczenów z klanu braci Achmadowów z sąsiedniego Dagestanu(!). Władze republiki wysuwały oskarżenia, że proceder ten jest inspirowany przez rosyjskie służby specjalne - o zabójstwo w 1996 r. sześciu lekarzy Czerwonego Krzyża obwiniono Adama Denijewa jako agenta (lub pułkownika) FSB, a zabójstwem Brytyjczyków i Nowozelandczyka obciążono Arbi Barajewa jako kolaboranta i agenta FSB pomimo tego że do swojej śmierci w 2001 r. nie był przez te władze niepokojony. W związku ze zdarzającymi się faktami wypłacania okupów pojawiły się informacje, że finansuje je z różnych względów ówczesny zastępca sekretarza Rady Bezpieczeństwa Rosji Borys Bieriezowski, są też liczne poszlaki, że stan anarchii był korzystny dla wielu grup w Rosji i Czeczeni, łącznie z armią, które wykorzystywały Czeczenię do nielegalnego transferu w wielu kierunkach m.in. ropy naftowej, uzbrojenia i prawdopodobnie narkotyków. W bardzo dużym stopniu sytuacja w republice była spowodowana przez ingerencje strony Rosyjskiej takie jak: izolacja gospodarcza i polityczna kraju, prowokacyjne akcje przypisywanie Czeczenom, dyskredytacja na forum międzynarodowym jak i wewnątrz samej Rosji.

II wojna (rosyjsko-czeczeńska) (1999 do dziś)

Okres względnego spokoju został przerwany na jesieni 1999 roku. Powodem do kolejnej interwencji militarnej stało się wkroczenie oddziałów Szamila Basajewa do Dagestanu pod hasłem ustanowienia na Kaukazie islamskiego kalifatu i zamachy bombowe w Moskwie i Wołgodońsku w sierpniu i wrześniu tego roku, o które obwiniono czeczeńskich separatystów.

Prawa człowieka i zbrodnie wojenne

Zdaniem obserwatorów, łamanie praw człowieka i zbrodnie wojenne popełniane przez obie strony konfliktu były na porządku dziennym, stając się integralną częścią konfliktu. Są one dokumentowane przez organizacje pozarządowe: Moskiewskie Centrum Praw Człowieka "Karta" czy Międzynarodową Helsińską Federację Praw Człowieka.
Według oficjalnych danych po stronie rosyjskiej w konflikcie zginęło ok. 5 tys. żołnierzy. Według sieci zrzeszającej matki zabitych żołnierzy, prawdziwa liczba sięga 12 tys. osób.
Dane o ofiarach po stronie czeczeńskiej, niewątpliwie znaczne, są trudne do ustalenia – znany polski publicysta, znawca z pobytów na miejscu problemów republik postradzieckich, Wojciech Jagielski, podał we wrześniu 2004 r., że mogą one sięgać liczby od 100 do 200 tysięcy osób. Również cytowany przez prasę jako wyraziciel opinii separatystów elektroniczny KavkazCenter (rezydujący na różnych serwerach) podaje sprzeczne i różne dane jak np. że straty ludności cywilnej (bez uściślenia, ale prawdopodobnie od początku II wojny) wahają się od 40 do 55 tysięcy (na październik 2003 r.), natomiast w związku z atakiem na szkołę w Biesłanie opublikowano w nim informację o tym, że w ciągu 10 lat konfliktu zginęło 42.000 czeczeńskich dzieci.
Istnieją tzw. obozy filtracyjne, które śmiało można porównać do obozów koncentracyjnych. Gwałty, mordy, uprowadzenia, handel organami ludzkimi, handel zwłokami, tortury, okaleczanie ludzi, "zaczystki" - są niewątpliwie przykładami zbrodni rosyjskiej armii przeciwko ludności cywilnej.
Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2021-01-22 03:35:09