Czytaj więcej"/> Drukuj
Białoruś (Белару́сь, Republika Białorusi - Рэспу́бліка Белару́сь) – państwo w Europie wschodniej powstałe po rozpadzie Związku Radzieckiego. Graniczy od zachodu z Polską i Litwą, od południa z Ukrainą, od wschodu z Rosją i z Łotwą od północy. Bez dostępu do morza.
Największe miasta: Mińsk (stolica), Grodno , Witebsk, Homel, Bobrujsk, Brześć, Połock, Borysów, Mohylew.

Polityka

Zobacz też:

Organizacje opozycyjne na Białorusi

Władzy Łukaszenki i jego zwolenników przeciwstawiaja się organizacje opozycyjne. Wśród organizacji opozycyjnych najsilniej działa Białoruski Front Ludowy. Poza tym jako opozycyjne wobec rządów Łukaszenki, to Żubr, Charter97, Zjednoczona Partia Obywatelska. Organizacje opozycyjne głównie domagają się repektowania praw człowieka, wolności słowa oraz możliwości używania w życiu publicznym języka białoruskiego.

Historia

Pierwsi mieszkańcy pojawili się na terenach Białorusi sto tysięcy lat temu. W IX wieku powstały księstwa ruskie m.in. połockie, turawskie, pińskie i smoleńskie. W X wieku rozpoczęła się chrystianizacja Słowian, zakończona dopiero w XV-XVI wieku. Przez paręset lat Białorusini mieli swój udział w tworzeniu Wielkiego Księstwa Litewskiego zamieszkanego w większości przez Rusinów. Na państwo Witolda składała się Ruś Biała i Czarna, jak również Zaleska. Trzeba dodać, że tzw. język starobiałoruski był w okresie panowania Giedyminów językiem państwowym, zanim wyparty został przez język polski (dopiero w XVIII wieku)
W konsekwencji rozbiorów Polski tereny białoruskie przeszły pod władanie Rosji. Tłumiono wówczas wszelkie oznaki niezależności Białorusinów - zaczynając od języka, poprzez likwidację unii na terenach zabranych aż po odbieranie majątków szlachcie białoruskiej. Białorusini wzięli udział w polskich powstaniach: listopadowym i styczniowym. Główni działacze polityczni tacy jak Konstanty Kalinowski i Sierakowski opowiadali się za wskrzeszeniem unii polsko-litewskiej z autonomią Białorusi w jej ramach. Za działalność patriotyczną spotykały ich represje ze strony carów (m.in. Kostek Kalinowski został powieszony w 1865).
Koniec XIX wieku i początek XX to okres, w którym kształtuje się elita kulturalna i polityczna rozpowszechniająca ideę narodu białoruskiego. W roku 1902 Wacław Iwanowski powołuje Białoruską Partię Rewolucyjną, a rok później bracia Iwan i Anton Łuckiewiczowie powołują Białoruską Rewolucyjną Hromadę. Pierwsza legalna gazeta białoruska pod nazwą Nasza Dola wychodzi 1 września 1906 i jest nieoficjalnym pismem BSH.
25 marca 1918 Białoruś po raz pierwszy w historii (na krótko) ogłosiła niezależność - powstała wówczas tzw. Białoruska Republika Ludowa).
Na mocy pokoju ryskiego tereny Białorusi podzielone zostały między Polskę a Rosję. Głównym ośrodkiem kulturalnym inteligencji białoruskiej stało się Wilno oraz w niewielkim stopniu Białystok.
Po sowieckiej stronie kordonu utworzono Białoruską Republikę Radziecką (BSRR) ograniczoną terytorialnie do Mińska i okolic. W wyniku agresji 17 września 1939 na polskie kresy wschodnie do Białorusi przyłączono Białystok, Grodno i Polesie, co nazwano w prasie, a później historiografii radzieckiej "zjednoczeniem".
W latach 1941-44 Białoruś była okupowana przez wojska hitlerowskie.
Dla zwiększenia siły ZSRR w ONZ (oficjalnie w uznaniu zasług Białorusinów w czasie II wojny światowej) przyznano BSRR miejsce w ONZ, obok USRR.
W roku 1986, dokładnie 26 kwietnia w wyniku wybuchu jednego z reaktorów jądrowych w elektrowni znajdującej się na terenie Czarnobyla znaczna część Białorusi, a szczególnie jej południowowschodnie tereny dostała się pod wpływ promieniowania radioaktywnego.
Suwerenność uzyskał kraj w 1990, niepodległość BSRR ogłoszono w Brześciu nad Bugiem dopiero po zawarciu w białoruskiej wsi Viskuli układu białowieskiego w grudniu 1991. Elity białoruskie niechętnie jednak żegnały się z wizją wspólnego państwa socjalistycznego. Od 1994 na czele Białorusi stoi dyktator wybrany dwukrotnie w wyborach powszechnych (1994/2001). System polityczny Białorusi po 1994 roku przerodził się w republikę prezydencką.

Symbole historyczne

Obrazki pokazują biało-czerwono-białą flagę oraz godło - Pogoń (biał. Паго́ня) . Symbole te używane były przez Białoruską Republikę Ludową oraz od momentu uzyskania niepodległości w 1991 do kontrowersyjnego referendum w sprawie symboli narodowych (niezależni obserwatorzy stwierdzili, że referendum nie spełniało standardów demokratycznych) w 1995. Godło nawiązuje do herbu Pogoni - historycznego dla Wielkiego Księstwa Litewskiego, obejmującego swoim terytorium m.in. dzisiejszą Białoruś. Stąd podobieństwo do Pogoni - Godła Litwy (lit. Vytis).

Białoruś w rankingach

1) Wskaźnik Rozwoju Społecznego 2004 (HDI, Human Development Index), stosowany przez ONZ-owski Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP, United Nations Development Programme): 62. miejsce na 177 (Polska 37.).
2) Wskaźnik Jakości Życia 2004 (Quality of Life Index, The Economist): 68. miejsce na 111. http://www.economist.com/media/pdf/QUALITY_OF_LIFE.pdf (s. 4).
3) Wskaźnik Wolności Gospodarczej 2005 (Economic Freedom Index): w dorocznym raporcie amerykańskiej Heritage Foundation z 4 stycznia 2005 (przygotowanym przy współudziale "Wall Street Journal"), Białoruś została zakwalifikowana do grupy państw o "represjonowanej gospodarce" i zajęła 143. miejsce (na 155), za Bangladeszem i Nigerią, tuż przed Tadżykistanem i Haiti: http://www.heritage.org/research/features/index/chapters/Executive_Summary.pdf (s. 12), zobacz też: http://www.heritage.org/research/features/index/downloads/Index05_EconFreedomMAP.jpg
Gospodarka oparta jest na rolnictwie i przemyśle i pozostaje w dużej zależności ekonomicznej od Rosji. Dochód narodowy: 628,56 mld USD, 6 100 USD na 1 mieszkańca (2004). Inflacja: 28,2% (2004). Zadłużenie: 1,1 mld USD (1998). Wzrost PKB: 11% (2004). Stopa bezrobocia: 2,1% (oficjalne dane 2004). Rezerwy walutowe: 637 mln USD (2004). Zadłużenie zagraniczne: 851 mln USD (2001). Struktura zatrudnienia: przemysł (41,9%), usługi (39,2%), rolnictwo (18,9%). Handel zagraniczny: eksportuje się gł. maszyny (46%), artykuły konsumpcyjne (17,8%), natomiast importuje się maszyny (31,1%), artykuły konsumpcyjne (13,7%). Głównymi partnerami handlowymi są kraje byłego ZSRR. Obroty handlowe z zagranicą – eksport: 9,413 mld USD (2004): Rosja 49.1%, UK 9.4%, Polska 4.4%, Niemcy 4.2%, Holandia 4.2% - 2003. Import: 11,09 mld USD (2003).

Rolnictwo

Struktura użytkowania ziemi: użytki rolne stanowią 60,4% powierzchni kraju, użytki zielone, głównie urodzajne pastwiska - 14%, grunty orne 31%. Uprawia się: zboża (żyto, owies, jęczmień, pszenica, gryka), konopie, tytoń, chmiel, len, ziemniaki, buraki cukrowe, rośliny pastewne, owoce (jabłonie), warzywa. Wskutek wybuchu elektrowni jądrowej w Czarnobylu na Ukrainie w 1986 znaczne obszary rolne w południowo-wschodniej części kraju zostały silnie skażone i nie są wykorzystywane rolniczo. Rozwinięta hodowla bydła, trzody chlewnej, drobiu oraz zwierząt futerkowych i pszczelarstwo. Rozwinięte leśnictwo.

Przemysł

Rozwinięty przemysł: elektromaszynowy (produkcja obrabiarek), środków transportu (produkcja samochodów ciężarowych, ciągników, rowerów), chemiczny (produkcja nawozów potasowych, włókien syntetycznych), petrochemiczny (rafinerie ropy naftowej), elektroniczny (telewizory, radioodbiorniki), włókienniczy (lniarski, wełniany), spożywczy (mięsny, mleczarski), drzewny (produkcja mebli), papierniczy, materiałów budowlanych, szklarski (słynna w świecie produkcja kryształów i porcelany), skórzany. Liczne zakłady rzemieślnicze (garncarskie, wikliniarskie). Eksploatacja węgla kamiennego, ropy naftowej, fosforytów, soli kamiennej i potasowej, rud metali, torfu, łupków bitumicznych oraz surowców budowlanych (wapieni, margli, gliny, piasków). Energia elektryczna (31,4 Twh, w 1995, co daje 3045 kWh na 1 mieszkańca) produkowana jest głównie w elektrowniach cieplnych: Berezowskiej (640 MW), Łukomskiej, Smolewickiej. Liczne elektrownie opalane torfem. Komunikacja dobrze rozwinięta, największą rolę odgrywa transport kolejowy (5,5 tys. km linii kolejowej), gł. linia kolejowa Baranowicze-Mińsk-Orsza, fragment magistrali Berlin-Warszawa-Moskwa, oraz samochodowy (52 tys. dróg w tym 36,5 tys. asfaltowych). Liczne żeglowne rzeki oraz kanał rzeczny Dniepr-Bug. Międzynarodowy port lotniczy w Mińsku. Rozwinięty transport rurociągowy (2906 km) przesyłający ropę naftową i gaz ziemny m.in. do Polski, Niemiec, Czech i Słowacji.

Demografia

2003
Liczba ludności 10,322,151
Ludność według wieku
0 - 14 lat 16,8%
15 - 64 lat 68,9%
ponad 64 lata 14,3%
Średni wiek
W całej populacji 36,7 lat
Mężczyzn 34,1 lat
Kobiet 39,3 lat
Przyrost naturalny
Współczynnik urodzeń 10,18 urodzin/1000 mieszkańców
Współczynnik śmierci 14,05 śmierci/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji 2,66 imigrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,05 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat 1,04 mężczyzn/kobiet
15 - 64 lat 0,95 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat 0,5 mężczyzn/kobiet
Umieralność noworodków
W całej populacji 13,87 śmiertelnych/1000 żywych
płci męskiej 15,3 śmiertelnych/1000 żywych
płci żeńskiej 12,56 śmiertelnych/1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 68,43 lat
Mężczyzn 62,54 lat
Kobiet 74,6 lat
Rozrodczość 1,34 urodzeń/kobietę



Zobacz też:
Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2020-10-22 07:37:59