Czytaj więcej"/> Drukuj
Baskowie - naród zamieszkujący tereny na granicy Hiszpanii i Francji nad Zatoką Biskajską. W chwili obecnej żyje około 2,3 miliona Basków, z czego 1,9 miliona w Hiszpanii, około 200 tysięcy we Francji i 170 tysięcy na emigracji (głównie w Ameryce Łacińskiej).

Historia

Pochodzenie Basków jest nieznane. Najprawdopodobniej wywodzą się od ludności, która zamieszkiwała znaczną część Europy przed przybyciem Indoeuropejczyków (II tysiąclecie p.n.e.). W starożytności nie ulegli celtyzacji i romanizacji, jak inne ludy Półwyspu Iberyjskiego. Baskowie mówią językiem, który nie wywodzi się z języków indoeuropejskich, wykazuje za to pewne podobieństwo do dialektów, którymi posługują się pewne odosobnione populacje w dolinach Kaukazu. Interesujący przyczynek do badania pochodzenia Basków dają studia nad grupami krwi. Otóż gen grupy krwi B praktycznie u nich nie występuje, zaś częstość występowania grupy krwi 0 jest najwyższa w Europie. Ponad 50% ludności baskijskiej ma grupę krwi Rh-, podczas gdy w Europie czynnik Rh nie występuje w około 15 przypadkach na 100.
Po upadku Cesarstwa Rzymskiego uzyskali niezależność. Wizygoci i Arabowie nie zdołali opanować ich ziem (z wyjątkiem okolic Pampeluny). W średniowieczu istniało baskijskie królestwo Nawarry, które w XI wieku za rządów króla Sancha III Wielkiego (1000-1035) było największą potęgą chrześcijańską na Półwyspie Iberyjskim.
Królestwo Nawarry z czasem popadło w zależność od Hiszpanii i Francji, które w 1512 roku podzieliły je, dzieląc tym samym naród baskijski. Baskowie zachowali jednak po obu stronach granicy szeroką autonomię, którą utracili we Francji podczas rewolucji francuskiej, a w Hiszpanii w roku 1876. W roku 1894 powstała Baskijska Partia Nacjonalistyczna (Eusko Alderdi Jeltzalea, Partido Nacionalista Vasco – PNV), która do dnia dzisiejszego jest głównym rzecznikiem niezależności Basków. W roku 1936 Baskowie mieszkający w Kraju Basków otrzymali od rządu republikańskiego w Hiszpanii autonomię, która osiągnęła poziom bardzo szerokiej niezależności. Latem 1937 roku tereny autonomii zostały po krwawej kampanii zajęte przez siły generała Francisco Franco, który pozbawił Basków autonomii i zwalczał język i kulturę baskijską. W roku 1959 radykalnie nastawieni Baskowie utworzyli organizację ETA (Euskadi Ta Askatasuna), która rozpoczęła zbrojną walkę o niezależność. Działalność ETA spotkała się ze zdecydowanym przeciwdziałaniem władz hiszpańskich (m.in. blokady, stan wyjątkowy, aresztowania, tortury). Po śmierci Franco (1975 rok) nastąpiła demokratyzacja Hiszpanii i dzięki temu w roku 1979 Baskowie odzyskali autonomię i swobodę kultywowania swojego języka i kultury. Część ETA jednak dalej prowadzi walkę z władzami hiszpańskimi.

Baskowie i morze

Od średniowiecza Baskowie byli potentatami połowów ryb na Atlantyku i pochodnych przemysłów. W XII wieku byli specjalistami w zakresie wielorybnictwa, polując na wieloryby w Zatoce Biskajskiej. Zwierzęta te dostarczały mieszkańcom Europy wielu ważnych surowców (tłuszcz wielorybi, spermacet, ambra, fiszbin). Jako potęga wielorybnicza zyskali też uznanie innych krajów: Brytyjczycy korzystali z ich usług w tym zakresie w okolicach Spitsbergenu, do polowań na wieloryby grenlandzkie. Z czasem Baskowie zaczęli się wypuszczać coraz dalej, a w XVI wieku dotarli do Nowej Fundlandii. W poszukiwaniu nowych łowisk Baskowie dotarli do Ameryki Północnej, do której wybrzeży migrują w okresie letnim wieloryby.
Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2021-03-02 07:57:13