Czytaj więcej"/> Drukuj
Anarchizm – (gr. αναρχία – bez władców /archontów/) ideologia i ruch polityczny postulujące zniesienie wszelkich form władzy.
Klasyczny anarchizm ukształtował się w XIX wieku wokół poglądów kilku myślicieli europejskich. Za pierwszego nowożytnego myśliciela wolnościowego uważa się Williama Godwina. Pierwszym człowiekiem, który określał się mianem anarchisty jest Pierre Joseph Proudhon.
Od początku był on rozszczepiony na wiele nurtów, z których można wydzielić trzy główne gałęzie: anarchizm indywidualistyczny zapoczątkowany wokół poglądów Proudhona, a zwłaszcza Maksa Stirnera oraz anarchizm kolektywistyczny i komunistyczny paradoksalnie – także wywodzone od Proudhona, a rozwinięte przede wszystkim przez dwóch Rosjan, Michała Bakunina i Piotra Kropotkina. Główną kwestią sporną pomiędzy gałęziami jest stosunek do własności, choć wszyscy stoją w opozycji do kapitalistycznej własności prywatnej, którą Proudhon nazwał kradzieżą w swej klasycznej pracy Co to jest własność? Anarchizm kształtował się w opozycji zarówno do kapitalizmu jak i etatystycznego marksizmu.
Anarchizm postuluje zniesienie państwa i innych form władzy, wyzysku oraz zorganizowanie wolnościowego społeczeństwa na zasadach dobrowolności, federalizmu i wzajemnej pomocy. Poszczególne szkoły różnią się zarówno w poglądach na kształt przyszłego wolnego społeczeństwa, jak i sposoby dążenia do niego.

Szkoły w obrębie klasycznego anarchizmu

Ważnym aspektem anarchizmu jest negacja patriarchatu, aczkolwiek nawet w środowiskach anarchistycznych czasem daleko było do równości między kobietami i mężczyznami. Dlatego też anarchistki zaczęły zwracać większą uwagę na swoją pozycję i rolę w społeczeństwie ze względu na płeć, powstał nurt anarchofeministyczny, inspirowany głównie myślą Emmy Goldman. W czasie rewolucji hiszpańskiej w 1936 roku bardzo aktywna była grupa Mujeres Libres, promująca świadome macierzyństwo i wyzwolenie kobiet. Anarchofeministki są też częścią ruchu feministycznego, aczkolwiek krytykują polityczne aspiracje większości feministek.
Przez swoich zwolenników także anarchokapitalizm jest uznawany za część ruchu anarchistycznego. Jest to tak zwany prawicowy anarchizm powstały w XX wieku w USA, kładący szczególny nacisk na wolny rynek i na wolność człowieka definiowaną jako absolutną wolność dysponowania swoją własnością prywatną (w kapitalistycznym rozumieniu tego terminu) oraz swoją osobą, która jest tu także uznawana za formę kapitalistycznej własności prywatnej. Przez pozostałe nurty anarchizmu uważany jest za pseudoanarchizm, jako że ich zdaniem kapitalizm ze swej natury rodzi wykluczenie i hierarchię społeczną, prowadząc do dominacji silnych graczy na rynku. Natomiast kapitalistyczne pojęcie osoby jako własności prywatnej, jak zauważają, może prowadzić do usprawiedliwenia niewolnictwa.
Poszczególne prądy łączyły się i przenikały, ze względu na płynność i ewolucję poszczególnych działaczy – wszelkie podziały są bardzo elastyczne. Na przestrzeni dziejów dochodziło do prób godzenia poszczególnych prądów (anarchia bez przymiotników, synteza anarchistyczna, panarchia).
Anarchizm inspirował i inspiruje wiele ruchów społecznych. W sposób znaczący wpływał na syndykalizm robotniczy we Francji (Sorel), Niemczech, a zwłaszcza Włoszech i Hiszpanii, gdzie relatywnie w stosunku do pozostałych krajów anarchiści uzyskali znaczące wpływy w latach międzywojnia XX wieku. W Hiszpanii (Durruti), Meksyku (Zapata) i Rosji carskiej (Machno) anarchizm przenikał ruchy chłopskie. Po drugiej wojnie światowej jego wpływ zaznaczył się w czasie rewolty społecznej lat 60. oraz w takich ruchach jak Nowa Lewica, Zieloni oraz niektórych subkulturach młodzieżowych (punk, hardcore, rastafari).

Anarchizm w Polsce

Polski anarchizm nigdy nie stał się znaczącą siłą polityczną czy filozofią pociągającą za sobą rzesze zwolenników. Jednakże błędem jest pomijanie jego wpływu na historię kraju w XX wieku. Mimo niewielkiej liczby zwolenników był widoczny w pierwszych latach swojej działalności za sprawą propagandy czynem i agitacji wśród najniższych klas społecznych.
Pierwsza grupa wyraźnie odwołująca się do idei anarchistycznych powstała na przełomie 1902 i 1903 roku w Białymstoku, za sprawą przybyłego z Londynu działacza o pseudonimie „Zajdel”. Na organizowane przez nich zebrania przychodziło czasami ponad siedemset osób, co zaowocowało rozwojem idei w tym mieście i powstaniem kolejnych grup. Przygotowano nawet projekt powstania anarchistycznego w Białymstoku, które jednak z powodu aresztowań nigdy nie doszło do skutku. Lata 1905 – 1913 są dla ruchu anarchistycznego przełomowe, gdyż to w tym okresie tworzą się nowe grupy w praktycznie każdym większym mieście. Do najbardziej znanych należą: Grupa Anarchistów – Komunistów „Internacjonał”, Zmowa Robotnicza, Grupa Anarcho–Spiskowa, Czarny Sztandar, Grupa Rewolucjonistów–Terrorystów, Grupa Syndykalistów–Maksymalistów, Grupa Anarchistyczna Chleb i Wolność, Stowarzyszenie Anarchistów–Komunistów „Śmierć”, Proletariat, Swoboda. Jednakże najsłynniejszą była łódzka grupa, Rewolucyjni Mściciele, która na przełomie lat 1910-1913 liczyła przeszło sześćset osób i dokonywała aktów zemsty na carskiej ochranie, jej współpracownikach oraz łódzkiej burżuazji. Jej śmiałe działania odbiły się echem w całej Europie, a nawet USA.
W okresie I wojny światowej i bezpośrednio po niej ruch anarchistyczny przeszedł na pozycje propagandy słowem i potępienia terroru indywidualnego. Najbardziej znanymi grupami były w tym okresie: Czarny Kruk, Anarchia i powstała w 1926 roku Anarchistyczna Federacja Polski – działająca do wybuchu wojny, a zrzeszająca kilkadziesiąt grup z dużych ośrodków robotniczych. Organem prasowym AFP był „Głos Anarchisty”, w którym pisali zarówno prości robotnicy jak i inteligencja. Dużym sukcesem propagandowym dla polskich anarchistów było ideowe przejęcie w 1936 roku, liczącego się w skali kraju, Związku Związków Zawodowych i nadanie mu anarchosyndykalistycznego charakteru. W swoim „anarchistycznym” okresie liczył on około dwudziestu tysięcy członków. Wybuch wojny uniemożliwił przystąpienie ZZZ do Międzynarodówki Anarchosyndykalistycznej IWA.
W czasie II wojny światowej tradycje anarchistyczne podtrzymywał powstały jesienią 1939 roku Związek Syndykalistów Polskich – do 1941 roku działający pod nazwą: Wolność i Lud. Posiadał on własne Oddziały Bojowe, które, między innymi, wzięły udział w powstaniu warszawskim wywieszając na swojej kwaterze czarno-czerwone sztandary.
Lata 1945-47 to próby odbudowy ruchu (łódzkie anarchistyczne wydawnictwo Słowo), stłumione przez nową władzę. Działacze anarchistyczni zostali albo aresztowani, albo ze względu na represje zmuszeni do zaprzestania aktywności. Dopiero początek lat osiemdziesiątych przyniósł możliwość odrodzenia się idei anarchistycznych.
W okresie istnienia pierwszej Solidarności obecny był w niej silny ruch samorządności robotniczej, bliski ideom syndykalistycznym. Grupował on kilka tysięcy zakładów i skupiony był wokół tzw. Grupy Lubelskiej, utworzonej, przede wszystkim, przez działaczy Solidarności z regionów łódzkiego i lubelskiego. Od tego okresu powstają również grupy bezpośrednio odwołujące się do idei anarchistycznych. Utworzony zostaje Ruch Społeczeństwa Alternatywnego, który z niektórymi działaczami Ruchu Wolność i Pokój utworzył pod koniec lat osiemdziesiątych Międzymiastówkę Anarchistyczną, a później Federację Anarchistyczną. Od końca lat osiemdziesiątych tworzą się również inne grupy, nie związane z FA, jak chociażby: Ludowy Front Wyzwolenia, Grupa Anarchistyczna Solidarność, Czarna Galicja.
Do idei anarchosyndykalistycznych odwołują się, oprócz części FA, nieistniejąca już Akcja Rewolucyjnych Syndykalistów.

Linki zewnętrzne

Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2020-03-31 15:13:27