Czytaj więcej"/> Drukuj


Abbasydzi to jedna z dwóch największych sunnickich dynastii imperium muzułmańskiego, rządzącą Kalifatem Bagdadu. Sięgnęła po władzę w 758, kiedy pokonała w bitwie poprzednio rządzących Umajjadów; przeżywała rozkwit przez dwa następne stulecia, aż w końcu rozpadła się pod naporem tureckiej siły Mameluków. W 1258 wódz mongolski, Hulagu Khan, zdobył Bagdad i mimo że Abbasydzi - urzędujący na swoich ziemiach w Egipcie - wciąż posiadali autorytet w kwestiach religijnych, to ich dynastia wygasła.

Rebelia przeciwko Umajjadom

Kalifowie Abbasydów swoje prawa do tytułu rościli na podstawie pochodzenia ich przodka, Abbasa ibn Abda al-Muttaliba (566-652), jednego z najmłodszych wujów proroka Mahometa. Legitymowali się jako prawowici potomkowie Proroka oraz negowali prawa Umajjadów, którzy byli potomkami Umajja, należącego do innego klanu niż Mahomet w strukturze plemienia Quraish.
Abbasydzi również odcinali się od Umajjadów, atakujących ich etykę materialistyczną, charakter moralny oraz - ogólnie - administrację. Popierali też niearabskich muzułmanów, zwanych mawali, którzy w imperium Umajjadów ogrywali rolę drugorzędnych mieszkańców, nie odpowiadających zbudowanemu na więziach pokrewieństwa modelowi społeczeństwa. Muhammad ibn 'Ali, prawnuk Abbasa, rozpoczął opozycyjną kampanię, której celem było przywrócenie władzy rodzinie Proroka.
W czasie rządów Marwana II ruch ten osiągnał punkt kulminacyjny w postaci rewolty Imama Ibrahima, czwartego potomka Abbasa, który, przy wsparciu prowincji Khorosan, osiągnał znaczące powodzenie, ale został schwytany w 747 i zmarł w więzieniu (według niektórych podań, został zamordowany). Jego brat Abdallah, znany jako Abu al-'Abbas as-Saffrah, przejął zwierzchnictwo nad rebeliantami i po ogromnym zwycięstwie nad rzeką Większy Zab (750) ostatecznie pokonał Umajjadów i ogłosił się kalifem.

Zjednoczenie i schizma

Abbasydzi, w procesie obalania Umajjadów, polegali w znacznym stopniu na pomocy Persji. Następca Abu al'Abbasa, Mansur, przeniósł stolicę z Damaszku do Bagdadu i powitał niearabskich muzułmanów na swoim dworze. Pomogło to w integrowaniu arabskich i perskich kultur, jednak zraziło wielu arabskich zwolenników, szczególnie z prowincji Khorosan, którzy pomagali Abbasydom podczas wielu bitew przeciwko Umajjadom.
Te nieporozumienia poprowadziły do poważnych problemów. Umajjadzi, chwilowo bez potęgi, nie zostali zniszczeni. Odbudowali swój kraj w Hiszpanii w 756, ogłosili się kalifami, a na dodatek przyjęli kulturę maurską, która była radykalne odmienna od tej, która powstała ze złączenia arabskiej i perskiej pod rządami Abbasydów.
Abbasydzi znaleźli się również w konflikcie z szyitami, którzy wspierali ich w trakcie wojny z Umajjadami, mając na względzie pokrewieństwo Abbasydów z Mahometem. Gdy tylko potomkowie Abbasa znaleźli się przy władzy, zaczęli otwarcie popierać islam sunnicki i wypierać szyicki. Prowadziło to do wielu sporów, zwieńczonych powstaniem w Mecce w 786. Po krwawych walkach szyici zbiegli do Maghrebu i założyli tam królestwo Idrysydów, a krótko później berberscy Kharici powołali niepodległe państwo w północnej Afryce w 801.
W tym samym czasie Abbasydom przyszło się mierzyć z problemami znacznie bliżej rodzimych terenów. Cesarstwo Bizantyjskie walczyło z nimi o władze nad Syrią i Anatolią, byli poplecznicy utworzyli osobne królestwo w regionie Khorosanu w północnej Persji, a Harun al-Rashid (786-809) do tych problemów dodał konflikt z Barmakidami, perską dynastię zaopatrującą wcześniej kalifat w fachowych administratorów.

Mamelucy

Mając do czynienia z takimi przeszkodami, Abbasydzi zdecydowali się na stworzenie armii lojalnej tylko kalifatowi, powołanej głównie z tureckich niewolników, zwanych Mamelukami, ale także ze Słowian i Berberów. Te wojska, ustanowione za rządów Al-Ma'muna (813-833) i jego brata Al-Mu'tasima (833-842) zapobiegły dalszemu rozpadowi imperium.
Z drugiej strony były również powodem całkowitego kresu rządów Abbasydów. Powołanie cudzoziemskiej armii oraz przeniesienie stolicy z Bagdadu do Samarry przez Al-Mu'tasima spowodowało rozłam między kalifatem i ludźmi, którymi kalifat chciał rządzić. Siła Mameluków rosła stopniowo, aż Al-Radi (934-941) został zmuszony do przekazania prawie wszystkich funkcji rządowych Mahomedowi bin Raikowi. W następnych latach szyiccy Bujidowie, zdobyli władzę w Bagdadzie, rządząc środkowym Irakiem przez ponad sto lat, aż do momentu, kiedy zostali obaleni przez Turków Seldżuckich. W tym samym okresie rodzina Hamdanidów, inna dynastia szyicka, zawładnęła północnym Irakiem, prowadząc do niesłychanej ekspansji wpływów szyickich. Abbasydzi stali się marionetkowymi przywódcami.

Edukacja

Rządy Haruna al-Rashida (786-809) i jego następców odznaczyły się jako lata ogromnego dorobku intelektualnego. W głównej mierze wiązało się to z działaniami ruchu schizmatycznego, który opierał się na teorii wyższości kultury arabskiej oraz życzliwe poparcie niearabskich muzułmanów.
Wielu średniowiecznych myślicieli i filozofów żyjących pod rządami muzułman, często będący ateistami lub heretykami, odgrywało znaczącą rolę w przekazywaniu greckich, hinduskich oraz innych przedislamskich źródeł wiedzy chrześcijańskiemu zachodowi (m.in. myśli Arystotelesa). Aleksandryjska matematyka, geometria i astrologia, nad którą pracowali swojego czasu jednostki jak Euklides lub Ptolemeusz, były ulepszane i rozszerzane przez uczonych muzułmańskich, często przez Al-Biruniego i Abu Nasr Mansura, o którzy sądzi się, że odkryli zasadę cosinusa i wprowadzili ją do geometrii kulistej.

Koniec kalifatu

Hulagu Khan zdobył Bagdad 10 lutego 1258, wymordowując znaczną część mieszkańców. Al-Musta'sim, ostatni kalif z dynastii Abbasydów rządzący w Bagdadzie został wtedy stracony dziesięć dni później. Abbasydzi dalej starali się kierować sprawami religijnymi z Egiptu pod Mamelukami, ale dynastia w końcu wygasła wraz z Motawakkilem III, który zmarł w Konstantynopolu jako więzień Selima I.

Abbasydzi Kalifatu Bagdadzkiego 750 - 1258

Przejęli władzę po wymordowanej dynastii Umajjadów. Pierwszy z rodu
Haszymitów, który został wybrany kalifem 8 listopada 749 roku i
utworzył nową dynastię był Al-Abbas.

Abbasydzi Kalifatu Kairskiego 1261 - 1517

Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2021-04-10 20:26:30